بر اساس گزارشهای جدید، حدود ۴۰ درصد از دانشجویان برای دریافت خدمات سلامت روان با مشکل مواجه میشوند. در همین حال، بسیاری از دانشگاهها برای پاسخ به این بحران جدی از هوش مصنوعی کمک میگیرند تا راهکارهای موثری را ارائه دهند.
کمبود نیرو و نقش هوش مصنوعی در کاهش فشارها
در یک نظرسنجی از سوی موسسه EDUCAUSE انجام گرفته است، دانشجویان گفتهاند که با وجود توسعه خدمات دیجیتال، همچنان باید مدت طولانی منتظر بمانند تا بتوانند از خدمات مشاوره استفاده کنند.
نیکول ماسکنل، یکی از پژوهشگران و نویسندگان گزارش «دانشجویان و فناوری ۲۰۲۵» در اینباره میگوید:
«مشاوره آنلاین همچنان به نیروی انسانی نیاز دارد و در حوزه سلامت روان با کمبود نیروی متخصص مواجه هستیم. برخی از منابع ارائهدهنده خدمات محدود هستند و همین موضوع باعث میشود هوش مصنوعی به عنوان یک ابزار مکمل، گزینهای امیدوار کننده باشد.»
به گفته او، هوش مصنوعی میتواند بخشی از فشار کاری مراکز مشاوره را کاهش دهد و به بهبود خدمات کمک کند.
شناسایی زودهنگام دانشجویان در معرض خطر
یوسن ژای، مدیر مرکز مشاوره دانشگاه آلاباما در بیرمنگام، شکاف عمیقی را میان تعداد دانشجویان نیازمند کمک و میزان مراجعه آنها مشاهده کرده بود. به دنبال همین پژوهشها، ابزاری مبتنی بر هوش مصنوعی را طراحی کرده است.
او میگوید:
«به این فکر افتادم که آیا میتوانیم از دادههای موجود برای شناسایی افراد در معرض خطر استفاده کنیم، پیش از آن که شرایط آنها بدتر شود؟»
این ابزار با تحلیل دادههای ثبتنامی و سوابق پزشکی، الگوهایی را شناسایی میکند که میتواند نشانهای از اضطراب یا افسردگی باشد. به این ترتیب، متخصصان سلامت روان میتوانند زودتر وارد عمل شوند.
ژای قصد دارد این مدل را بیشتر آزمایش کند و راهکارهای اجرای آن را توسعه دهد. او تأکید میکند:
«بسیاری از دانشجویان به دلایل مختلفی مانند مشکلات مالی، ترس از قضاوت یا ناآگاهی از خدمات موجود، هیچ کمکی نمیگیرند. این ابزار به ما کمک میکند بدون انتظار برای مراجعه آنها، حمایت لازم را ارائه دهیم.»
همکاری هوش مصنوعی و متخصصان انسانی
مارلا جانسون، کارآفرین حوزه فناوری در دانشگاه آرکانزاس، معتقد است همکاری هوش مصنوعی با تخصص انسانی میتواند از بروز بحرانهای روانی جلوگیری کند.
او میگوید:
«دانشجویان با استرسهای بالایی روبهرو هستند و اگر نیروهای متخصص از هوش مصنوعی کمک بگیرند، میتوان نیازهای دانشجویان را زودتر شناسایی کرد.»
در همین راستا، جانسون در ماه ژوئن یک رویداد یکهفتهای با عنوان «هوش مصنوعی و سلامت روان» برگزار کرد که بیش از ۳۰ دانشجو در آن شرکت کردند. در این رویداد، دانشجویان با مفاهیمی مانند طراحی راهکارهای دیجیتال، اخلاق هوش مصنوعی و مهندسی پرامپت آشنا شدند.
جانسون اشاره کرد:
«در بسیاری از مناطق، سلامت روان هنوز موضوعی حساس است. فناوری میتواند راههای دسترسی به خدمات را افزایش دهد.»
وضعیت نگرانکننده سلامت روان دانشجویان
طبق گزارش انجمن سلامت دانشگاهی آمریکا، ۵۸ درصد از دانشجویان اعلام کردهاند که افسردگی بر کیفیت عملکرد تحصیلی آنها تاثیر منفی گذاشته است.
این آمار نشان میدهد که نیاز به راهکارهای نوین در حوزه سلامت روان، بیش از هر زمان دیگری احساس میشود.
محدودیتهای هوش مصنوعی در ارتباط با انسان
با وجود ظرفیتهای بالای هوش مصنوعی، کارشناسان نسبت به جایگزینی کامل آن با نیروی انسانی هشدار میدهند.
زینب افتخار، دانشجوی دکترای علوم کامپیوتر در دانشگاه براون، میگوید:
«چتباتها گاهی بهجای اصلاح باورهای اشتباه کاربران، آنها را تأیید میکنند و درک محدودی از احساسات دارند.» او توضیح میدهد که پاسخهای هوش مصنوعی اغلب رسمی و تکراری است و نمیتواند زبان انسان را تشخیص دهد.
در سال ۲۰۲۴، افتخار پژوهشی انجام داد که نشان میدهد برخی مدلهای هوش مصنوعی، همدلی موجود در مکالمات انسانی را تشخیص نمیدهند.
او اشاره کرد که متخصصان انسانی روش درمان را متناسب با مشکلات هر فرد تغییر میدهند اما هوش مصنوعی فقط از دستورات پیروی میکند. به همین دلیل، اگر هوش مصنوعی کاملا جایگزین انسان شود، میتواند آسیبهای جبرانناپذیری را به وجود بیاورد.
کاربردهای هوش مصنوعی در دانشگاهها
کارشناسان معتقدند هوش مصنوعی میتواند در پاسخ به پرسشهای اولیه دانشجویان، مدیریت نوبتدهی و کاهش کارهای اداری مراکز مشاوره نقش مؤثری داشته باشد.
یکی از این کارشناسها در این باره میگوید:
«در آموزش عالی، بیش از پیش از هوش مصنوعی برای سادهسازی فرایندها استفاده میکنند. این فناوری میتواند زمان آزاد بیشتری برای کارکنان فراهم کند تا روی موارد مهمتر تمرکز کنند.»
اهمیت آموزش استفاده از فناوری در حوزه سلامت روان
به گفته متخصصان، دانشگاهها باید دانشجویان را برای استفاده از این ابزارها تشویق کرده و دسترسی آنها به خدمات را آسانتر کنند. دانشجویان با مزایای این ابزارها آشنا شوند تا بتوانند از این خدمات به راحتی استفاده کنند.
او تأکید میکند که بهتر است این ابزارها با پلتفرمها و سامانهها یکپارچه شود تا دانشجویان برای دریافت خدمات به دنبال چندین سامانهها نروند.
آیا هوش مصنوعی میتواند کیفیت خدمات روانشناسی را افزایش دهد؟
بررسیها نشان میدهد هوش مصنوعی میتواند نقش مهمی در بهبود خدمات سلامت روان دانشگاهها از جمله شناسایی زودهنگام افراد در معرض خطر و کاهش فشار کاری مراکز مشاوره ایفا کند.
با این حال، کارشناسان تاکید دارند که این فناوری نباید جایگزین نیروهای انسانی شود، بلکه باید در کنار نیروهای متخصص قرار گیرد تا بیشترین تاثیر مثبت را بر زندگی تحصیلی دانشجویان داشته باشد.
