محققان در این مطالعه، وضعیت بیش از ۱۰ هزار بزرگسال در ایالات متحده را بررسی کردهاند. نتیجه بررسیها نشان میدهد که شکاف دیجیتال امروز فقط به داشتن اینترنت، گوشی هوشمند یا لپتاپ محدود نمیشود. حالا موضوع مهمتر این است که چه کسانی میدانند هوش مصنوعی چگونه کار میکند، کجاها استفاده میشود و چطور میتوان از آن برای یادگیری، کار و تصمیمگیری بهتر کمک گرفت.
شکاف دیجیتال دیگر فقط به اینترنت محدود نیست
بنابر این پژوهش، افرادی که در طبقات اقتصادی و اجتماعی پایینتر قرار دارند، کمتر از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده میکنند و حتی گاهی متوجه حضور مفید و موثر این فناوری در بخشهای مختلف زندگی خود نمیشوند. این ناآگاهی میتواند باعث شود گروهی از مردم، بدون آنکه بدانند، از فرصتهایی عقب بمانند که دیگران با کمک هوش مصنوعی از آنها استفاده میکنند.
یکی از نمونههای مهم این مسئله، بازار کار است. امروزه بسیاری از شرکتها برای بررسی رزومهها و انتخاب اولیه متقاضیان از سیستمهای هوشمند تشخیص رزومه یا (ATS) کمک میگیرند. افرادی که با این سیستمها آشنا هستند، میتوانند رزومه خود را دقیقتر و متناسبتر تنظیم کنند اما کسانی که از وجود این ابزارها اطلاعی ندارند، ممکن است بدون آنکه دلیلش را بدانند، از برخی فرصتهای شغلی کنار گذاشته شده و محروم شوند.
وقتی هوش مصنوعی به مزیت اجتماعی تبدیل میشود
پژوهشگران میگویند اهمیت این موضوع زمانی بیشتر میشود که بدانیم هوش مصنوعی با سرعت زیادی در حال تغییر آموزش، بازار کار، رسانهها، خدمات مالی و حتی بخشهایی از سلامت و درمان است. به همین دلیل، نابرابری در دسترسی و مهارت استفاده از هوش مصنوعی میتواند در آینده به نابرابریهای بزرگتری در جامعه منجر شود.
کارشناسان همچنین هشدار میدهند کسانی که شناخت بیشتری از هوش مصنوعی دارند، نهتنها میتوانند از مزایای آن استفاده کنند، بلکه در برابر خطرهایی مانند اخبار جعلی، تصاویر ساختگی و دیپفیکها نیز آمادهتر هستند. در مقابل، افرادی که آگاهی کمتری از این فضا دارند، بیشتر در معرض فریب اطلاعاتی و سوءاستفادههای دیجیتال قرار میگیرند.
آموزش هوش مصنوعی؛ راهی برای جلوگیری از نابرابری تازه
این مطالعه نشان میدهد که اگر آموزش عمومی درباره هوش مصنوعی جدی گرفته نشود، این فناوری ممکن است به جای کاهش فاصلهها، به ابزاری برای بیشتر شدن شکاف اجتماعی تبدیل شود. به بیان دیگر، گروهی که زودتر و بهتر استفاده از هوش مصنوعی را یاد میگیرند، در مسیر تحصیل، شغل و زندگی روزمره مزیت بیشتری پیدا میکنند و گروههای دیگر از این رقابت عقب میمانند.
در پایان، پژوهشگران تأکید کردهاند که دسترسی عادلانه به آموزش و ابزارهای هوش مصنوعی باید به یکی از دغدغههای اصلی کشورها تبدیل شود. در غیر این صورت، مزایای این فناوری بیشتر در اختیار گروههای برخوردار و ثروتمندتر باقی میماند و فاصله میان افراد و حتی کشورها در دنیای دیجیتال بیشتر خواهد شد.
یافتههای این پژوهش در نشریه Information, Communication & Society منتشر شده است.
